Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:19:09.490324+00:00

Янгы Разилешив: 1 Тимофейге

Янгы Разилешив: 1 Тимофейге

1. Баш Сёз

1. 1 Тимофейге

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

1 Тимофейге

1 Тимофейге

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Баш Сёз

Тимофейге язылгъан биринчи кагъыз

1 Тимофейге

Павелни Тимофейге язылгъан биринчи кагъызында (экинчисинде йимик) Исагъа иман салгъанланы жыйыныны къуллукъчуларыны хасиятлары ва оланы борчлары гьакъда сёйлене. Бу эки де кагъызны язылмакълыгъыны себеплери ва оланы муратлары оьзю Павелни сёзлеринден ачыкъ гёрюнюп тура: «... Аллагьны уьягьлюсюнде, демек гьакъ герти Аллагьны жыйынында, инсанлар оьзлени нечик юрютмеге герегин сен билип къалсын деп, сагъа бу насигьатланы язаман. Жыйын буса – гъакъ гертиликни кюрчюсю ва орта багъанасы» (3:15 16).

Биринчи кагъызын Павел Македониядагъы заманында язгъан болмагъа герек. Павел къурдашы ва иш ёлдашы Тимофейни, тилеп, арагъа чыкъгъан ялгъан уьйретивлеге къаршы иш гёрсюн учун, Эфес шагьарда къоя. Павел оьзю де Эфесге бармагъа хыял эте болгъан, тек шогъар бир бир агьвалатлар пуршав этип тургъан. Шо саялы о Тимофейге кагъыз яза, огъар къаныгъывлу кюйде, къатты иманы да булан башлагъан ишин давам этмеге чакъырыв эте.

Эфесде Тимофей жыйын булан байлавлу бир нече масъаланы чечмеге герек болгъан: бирлери Исагъа иман салгъанлагъа уьйленмекни гери ура болгъанлар, башгъалары ашгъа байлавлу бир бир гёрсетивлени борч гьисаплагъанлар. Оьзюню кагъызында Павел Исагъа иман салгъанланы жыйыныны кёп яшавлукъ масъалаларыны уьстюнде токътай. Ону ойлары ва чыгъаргъан гьасиллери Эфесдеги жыйынны Инжилдеги даимлик гьакъ герти уьйретивлеге, демек Иса Месигьге ва О инсанлагъа таклиф этеген къутгъарылывгъа къайтармагъа кёмек этмеге герек болгъан. Раббибиз бары да инсанлар къутгъарылгъанын ва Оьзюню гьакъ гертилигине тюшюнгенин сюе. Шо саялы да Исагъа иман салгъанлар шо гьакъ гертиликни яшыртгъынлыкъда сакълап турмагъа тюшмей, Аллагьны тюрлендиреген рагьмусу гьакъда иманы ачыкъдан шагьатлыкъ этеген кюйде яшамагъа тюше.

1

Башлапгъы саламлар

1^1Бу кагъызны мен, Иса Месигьни элчиси болгъан Павел, язаман. Мен Къутгъарывчубуз Аллагьны ва умутубуз болгъан Иса Месигьни буйругъу булан тангландым+. 2Иман ёлунда мени герти уланым болгъан Тимофейге салам! Атабыз Аллагьдан ва Раббибиз Иса Месигьден сагъа зор яхшылыкъ, рагьму ва парахатлыкъ болсун!+

Ялгъан уьйретивлени гьакъында буварыв

3Мен Македониягъа баргъанда, сагъа Эфесде къалып, ялгъан уьйретивлени билдиреген адамланы токътат деп бувардым. 4Олагъа къайдагъы ёкъ затлагъа ва оьзлени тайпа тухумуну тамурларын ахтарывгъа тергев бере турмасын деп де айт. Имандан таба яшавгъа Аллагь чыгъарагъан хыяллагъа шо затланы гьеч бир пайдасы болмай, янгыз эришивлюклер тувдура+. 5Таза юрекден гелеген сююв, герти намус ва гьакъ юрекли иман – бу буйрукъну мурады+. 6Биревлер, шоланы барын да къоюп, маънасыз хабарлар булан машгъул болмагъа башлагъанлар+. 7Олар Мусаны Къанунун уьйретеген устазлар болмагъа сюелер, оьзлер буса не зат айтагъанын ва къаст этип токъташдырагъан затларын англамайлар.

8Тюз кюйде къолласа, Къанун яхшы зат экенни биз билебиз+. 9Биз дагъы да булай затны билебиз: Къанун муъминлер учун чыгъарылмагъан, ону бузагъанлар, биревню де гьакимлигин къабул этмейген, аллагьсызлар, гюнагь ишлер этегенлер, сыйсызлыкъ этегенлер, сыйлы затланы хорлайгъанлар, оьз атасын яда анасын оьлтюрегенлер, оьлтюрювчюлер,+

10пасатлыкъ юрютегенлер, эргишиге ювукълукъ этеген эргишилер, къул сатагъанлар, ялгъанчылар, ялгъан шагьатлыкъ этегенлер, гьакъ герти уьйретивге къаршы чыгъагъан ишлени этегенлер учун чыгъарылгъан.

11Шо уьйретив макътавлу Аллагьны магъа инанылгъан макътавлу хабарыны ичине гийирилген+.

Аллагьны рагьмусу саялы шюкюрлюк этив

12Магъа къуват береген Раббибиз Иса Месигьге шюкюр этемен. Неге тюгюл де, О мени инамлы деп гьисап этип, магъа Оьзюне къуллукъ этме тапшурду+.

13Алда мен капирлик этдим, гьызарлап юрюдюм, хатирлер къалдырдым. Амма Аллагь магъа рагьму этди, неге тюгюл де мен шо затланы англавсузлугъумдан ва иманым ёкълугъумдан эте эдим+.

14Раббибизни зор яхшылыгъы артыкъ кюйде гёрсетилип, магъа Иса Месигьден гелеген иман ва сююв берилди+.

15«Иса Месигь бу дюньягъа гюнагьлыланы къутгъармакъ учун гелген» деген сёзлер – къабул этмеге лайыкълы болгъан инамлы сёзлер. Шо гюнагьлыланы да инг биринчиси менмен+.

16Менде – гюнагьлыланы инг биринчисинде – Иса Месигь Оьзюню дазусуз даражадагъы сабурлугъун гёрсетип болсун учун, магъа рагьму этилди. Шолайлыкъда, Исагъа иман салып, даимлик яшав алажакълар учун мен уьлгю болуп токътажакъман.

17Даимлик Пачабыз, оьлмежек, гёрюнмейген ва бир болгъан Аллагьгъа гьар даим гьюрмет ва макътавлар болсун! Амин.

18Балам Тимофей, сени гьакъынгдан алда сёйленген пайхаммарлыкъ сёзлеге гёре, мен сагъа бу насигьатланы тапшураман. Оланы кёмеклиги булан лайыкълы кюйдеги ябушув юрютюп тур+.

19Иманынгда къатты кюйде тур, намусунгну таза сакъла. Бир биревлер намусун тас этдилер, оланы иманы да денгизде батылгъан гемедей ёкъ болду. 20Гьименей ва Искендер шолайлардан. Капирлигин къойдурмакъ учун, мен оланы иблисге тапшургъанман+.

2

21-2Мен биз парахат, рагьат, Аллагь сюеген ёлда юрюп ва Огъар гьюрмет этип яшап болгъаныбызны сюемен. Шо саялы да бары затдан алда сагъа бары да инсанлар, пачалар, бары да гьакимликни башын тутгъанлар учун Аллагьгъа даим дуа этмекни, тилемекни, ялбармакъны, Огъар шюкюрлюк этмекни тилеймен. 3Шолай дуалар яхшы бола, Къутгъарывчубуз болгъан Аллагь да оланы ушата+. 4О бары да инсанлар къутгъарылгъанны ва гьакъ гертиликни билгенни сюе+. 5Аллагь бирдир, Аллагь булан инсанланы арачылыгъын юрютеген де бирдир. Шо арачы буса Инсан болгъан Иса Месигьдир.+
6Бары да инсанланы гюнагьларындан къутгъармакъ учун, О Оьзюн къурбан этди. Шоллукъда, Аллагьны белгилеген заманында Иса Месигь – Ону дюньягъа бакъгъан якъдагъы сюювюню шагьатлыгъы+. 7Аллагь мени Оьзюню хабарчысы, элчиси, ят халкълар учун гьакъ иманны уьйретеген устаз этип белгиледи. Мен сизге гертисин сёйлеймен, ялгъан айтмайман+. 8Шогъар гёре, эришивлюклени де, къазапланывну да къоюп, инсанлар таза къолларын оьрге гётерип дуа этгенни сюемен.

Иманлы эргишилени ва къатынгишилени гьакъында

9Къатынгишилер саламат, илиякълы ва эдепли кюйде гийингенни сюемен. Оьзлени олар бурма чачлары, алтынлар, жавгьарлар, багьалы гийимлер булан безендирме герек тюгюл+.

10Шоланы орнуна Аллагьгъа сужда этемен деп гьисаплайгъан гьар къатынгиши этмеге тюшеген яхшы ишлери булан безендирилсинлер.

11Къатынгишилер къавгъасыз ва толу табиликде уьйренсинлер+.

12Къатынгишиге эргишилени уьйретмекни ва олагъа башчылыкъ этмекни мен гери ураман. Терсине, о иннемей тынглап турма тарыкъ+.

13Биринчи болуп яратылгъан Адам, Гьава буса сонг яратылгъан+.

14Башлап алдатылгъан да Адам тюгюл; ялгъангъа инангъан ва гюнагь иш этген къатынгиши+.

15Буса да иманы, сюювю, юрегинде Аллагь булан ва сав гьакъыллы кюйде яшаса, яшлар табып, къатынгишилер де къутгъарылажакъ.

3

Жыйынны ёлбашчысыны алдына салынагъан талаплар

3^1Муна инамлы сёзлер: эгер де бирев Исагъа иман салгъанланы жыйыныны ёлбашчысы болмагъа сюе буса, ону хыялы нечакъы да яхшы+. 2-3Жыйынны ёлбашчысы болагъан гиши буса сёз табып болмасдай, янгыз бир къатыны булангъы, оьзюн енгип сакълап, айыкъ пикир этип болагъан, абуру булангъы, къонакъланы къабул этме сюеген адам болма тюше. О оьзгелени уьйретип бажармагъа герек. Ичкичи, къалмагъалчы болма тюшмей, юваш хасиятлы, парахатлыкъны сюеген адам болма тюше. О акъчагъа сутур болма тюшмей++. 4О агьлюсюне яхшы башчылыкъ этеген, авлетлери оьзюне гьюрмет этеген ва ону буйрукъларын кютеген адам болмагъа тюше. 5Оьзюню агьлюсюн юрютюп болмайгъан гиши Исагъа иман салгъанланы жыйынына нечик башчылыкъ этер? 6Ёлбашчыны Исагъа янгы иман салгъанлардан сайламагъа тюшмей. Шолай адам оьктем болуп къалмагъа болар ва шо заман о иблис йимик налатланыр. 7О биябур болмасын ва иблисни тузагъына тюшюп къалмасын учун, жыйын булан байлавлугъу ёкълар да ону яхшы адам гьисапда танымагъа тарыкълар+.

Жыйынны кёмекчилерини алдына салынагъан талаплар

8Жыйынны кёмекчилери де шолай адамлар болмагъа тарыкълар. Олар абурлу болмагъа тюше, экиюзлю, ичкичи, акъчагъа сутур болма тюшмей+. 9Оланы таза намусу болма тарыкъ, олар иманны сырлы гьакъ гертиликлерине берилме де герек.

10Бир башлап шо адамланы тергеп къарамагъа тарыкъ, сонг, оланы гьеч бир айыбы табулмаса, олар кёмекчилени къуллугъун кютмеге боларлар.

11Кёмекчи къатынлар да шолай абурлу адамлар болмагъа тарыкълар. Олар айтды къуйтдуну юрютмейген, оьзлени енгип сакълап болагъан, бары да затда инамлы болмагъа тарыкълар+.

12Кёмекчини бир къатыны болма тюше. Яшларына яхшы къарайгъан ва уьягьлюсюн яхшы юрютюп бажарагъан адам болмагъа тарыкъ.

13Яхшы къуллукъ этгенлер тийишли даражагъа ва Иса Месигьге бакъгъан якъдагъы иманда мекенли токъташгъанлыкъгъа етише.

14-15Мени ювукъ арада сени янынга гелмеге умутум бар. Амма мен гечигип къалсам, Аллагьны уьягьлюсюнде, демек гьакъ герти Аллагьны жыйынында, инсанлар оьзлени нечик юрютмеге герегин сен билип къалсын деп, сагъа бу насигьатланы язаман. Жыйын буса – гьакъ гертиликни кюрчюсю ва орта багъанасы.

16Бизин Аллагьгъа байлавлу инанывларыбызны сыры уллу экенни бирев де инкар этмес:

О къаркъарада гёрюндю, Аллагьны Ругьу булан тасдыкъ болду,
малайиклер Ону гёрдю,

Ону гьакъында халкълагъа билдирилди, Огъар дюньяда халкълар
иман салдылар, макътавлугъу булан оьрге алынды+.

4

Оьзю Тимофейге этилген насигьатлар

4^1Аллагьны Ругьу ахыр заманда кёплер иманындан тайышажагъын, жинлер ойлашып чыгъаргъан затлагъа, оланы ялгъан уьйретивлерине инанажагъын ачыкъ кюйде айта+. 2Бу жура уьйретивлер намусун тас этген экиюзлю макюрчюлерден таба яйылажакъ. 3Шо макюрчюлер къатын алмакъны гери ура, бир тюрлю ашланы ашама ярамай деп уьйрете. Шо ашланы чы Аллагь гьакъ гертиликни билегенлер ва огъар инанагъанлар шюкюрлюк булан къабул этсин деп яратгъан+. 4Аллагь яратгъан чакъы бары да зат яхшы, шюкюрлюк булан къабул этилеген бары да зат да гери урулмагъа болмас+. 5Неге тюгюл де, Аллагьны каламы ва дуа гьар не затны да къабул этдирер+.

6Эгер сен, Тимофей, иман къардашлагъа булай насигьатланы берсенг, иманны сёзлерин ва сен тюшюнген шо гьакъ герти уьйретивню эмген Исаны яхшы къуллукъчусу болурсан. 7Къайдагъы бош ёмакълагъа, маънасыз къатын хабарлагъа негьакъ заманынгны йиберме. Ругь якъдан чыныгъа туруп, яшавунгну Аллагь сюеген ёлда оьтгер+. 8Къаркъарасын чыныкъдырмакъны белгили бир пайдасы да бар, тек о айтардай олай кёп тюгюл. Ругь якъдан чыныгъыв буса бизге бу яшавда ва даимлик яшавда пайда гелтирер. 9Муна герти, къабул этмеге лайыкълы болгъан сёзлер+.

10Шону учун, къаныгъывлу кюйде загьмат тёге туруп, къаст этебиз, неге тюгюл де биз гьакъ герти Аллагьгъа аркъа таяйбыз, О буса бары да инсанланы, айрокъда иман салгъанланы, Къутгъарывчусудур+.

11Инсанлагъа шону бувар ва оланы шогъар уьйрет.

12Сен жагьил деп бирев де сагъа сансымай къарамасын. Сёзде, яшавда, сюювде, иманда ва тазалыкъда Исагъа иман салгъанлагъа уьлгю бол+.

13Мен гелгинче, адамлагъа Сыйлы Язывланы охув, насигьат берив ва уьйретив булан бюс бютюнлей машгъул бол.

14Сенде бар ругь савгъатны тергевсюз къойма. Жыйынны ёлбашчылары, уьстюнге къолларын да салып, Аллагьны атындан сёйлегенде, сагъа шо ругь савгъат берилген эди+.

15Бу затлагъа тергев бакъдырывунгну давам эт, булар булан къасткъылып машгъул бол. Шо заман бары да адамлар сени уьстюнлюгюнгню гёрер.

16Оьз оьзюнге ва оьзюнг уьйретеген затлагъа тергев эт. Бу затлагъа юрегингни салып иш гёр. Эгер сен шолай этсенг, оьзюнгню ва сагъа тынглайгъанланы къутгъарырсан.

5

5^1Бир заманда да чагъы уллу эргишиге бетхатирсиз сёйлеме, атанга ялбарагъан да йимик, огъар да ялбар. Жагьиллеге агъанга, ининге йимик,+
2уллу къатынлагъа ананга йимик янаш. Къызъяшлагъа къызардашларынга йимик, таза юрек булан янаш.

Тул къатынланы гьакъында

3Гертилей де тарчыкъ гьалгъа тюшген тул къатынланы абурлап гьайын эт. 4Эгер тул къатынны яшлары яда яшларыны да яшлары бар буса, оьз агьлюсюню ва ата анасыны гьайын этмек булан олар оьзлени иманын гёрсетмеге гереклер. Аллагь да шолай сюе+. 5Оьзюню гьайын этме биревю де ёкъ янгыз къалгъан герти тул къатын буса янгыз Аллагьгъа умут эте, гечеси гюню булан дуа да эте туруп, Ондан кёмек тилей. 6Амма тул къалгъан къатын кепи сюйгенни этип яшай буса, ону оьлген деп гьисап этип къоймагъа ярай+. 7Адамлагъа шо насигьатланы бер, сонг олар айыплы болмасын. 8Оьзюню къардашларыны, айрокъда агьлюсюню гьайын этмейген гиши имандан чыкъгъандыр ва имансыздан да бетердир.

9Тул къалгъан къатынланы санавуна янгыз алтмыш йыл тамамлангъанланы ва янгыз бир керен эрде болгъанланы къош.

10Шо къатын яхшы ишлери булан белгили, яшларын тарбиялайгъан, къонакъны сююп къабул этеген, хыйлы керенлер Аллагьны халкъына гьалал кюйде къуллукъ этеген, къыйынлыкъгъа тюшгенлеге кёмеклешеген ва оьзюн гьар тюрлю яхшы ишлер этивге багъышлайгъан болмагъа тюше+.

11Жагьил тул къатынланы бу санавгъа къошма, неге десе, оланы Месигьге этеген къуллугъундан эсе, къаркъарасыны напсы гючленгенде дагъы да къайтып эрге бармагъа сюегени артыкъ болур.

12Алда берген сёзюн бузгъанда, олар оьзлер оьзлени айыпгъа салалар.

13Мундан къайры да, олар заманны бош оьтгеривге ва уьйден уьйге юрювге уьйренип къалалар. Олар янгыз заманны бош оьтгерип къоймай, дагъы да айтды къуйтдуну сёйлемеге, оьзгелени ишлерине баш сукъмагъа башлайлар ва сёйлемеге тюшмейген затланы сёйлейлер+.

14Шо саялы мен жагьил тул къатынлагъа эрге бармакъ, яшлар тапмакъ, уьй къуллугъун кютмек ва душманлагъа гьеч бир бугьтан сёйлемеге багьана бермей турмакъ яхшыдыр деп маслагьат этемен+.

15Оланы бирлери тюз ёлдан чыгъып, иблисни ёлуна тюшюп де битгенлер.

16Эгер иманлы къатынны къардашларыны арасында тул къалгъан къатынлар бар буса, олагъа кёмек этмекни Исагъа иман салгъанланы жыйыныны уьстюне салмайлы, олагъа оьзю шо къатын кёмек этмеге герек. Шо заман жыйын янгыз къалгъан тул къатынланы гьайын этмеге болар.

Жыйынны ёлбашчыларыны гьакъында

17Исагъа иман салгъанланы жыйынына яхшы ёлбашчылыкъ этеген, айрокъда Аллагьны каламын билдиривде ва уьйретивде къаныгъывлукъ гёрсетеген ёлбашчылар эки къабат артыкъ макътавгъа лайыкълы+.

18Сыйлы Язывларда: «Ашлыкъ басагъан оьгюзню авзун байлама», «Ишлейген адам оьзюне тийишли гьакъгъа лайыкълыдыр», – деп язылгъан+.

19Ёлбашчылагъа къаршы этилген айыпны, янгыз ону эки яда уьч шагьат гертилесе, къабул эт+. 20Гюнагь иш этегенлеге жыйынны бары да адамларыны алдында ачыкъ кюйде айып эт; къалгъанлагъа да шо дарс болуп къалсын+.

21Аллагьны, Иса Месигьни ва О танглагъан малайиклени алдында сагъа бары да затда шо насигьатлагъа гёре юрюме бувараман. Гьеч биревню биревден артыкъ гёрме ва гьеч биревге ян тартма. 22Кимни буса да биревню гюнагьларына ортакъчы болмас учун, биревню де уьстюне алгъасап къолларынгны салып[*] къойма. Бары да затда таза болмагъа къаст эт+.

23Янгыз бир сув ичип тургъанынг таман, аз маз чагъырны да къолла. О ашкъазангъа пайдалы. Шо заман сен олай чакъда чакъда авруй турмажакъсан+.

24Бир бир адамланы гюнагьлары гьали ва къыяматгюн болгъунча ачыкъдан гёрюнюп тура. Биревленики буса гечге таба белгили болажакъ. 25Тап шо кюйде яхшы ишлер де ачыкъдан гёрюнюп тура, ачыкъдан гёрюнмей турагъанлары буса гечге таба белгили болуп къала.

6

Къулланы гьакъында

6^1Аллагьны аты ва Ону гьакъындагъы уьйретив хорланмасын учун, къуллар оьзлени есилерине гьюрмет булан янашмагъа гереклер+. 2Есилери Исагъа иман салгъан къуллар да, олар булан иман къардашлар болгъанбыз деп, олагъа гьюрметсизлик этмесинлер. Терсине, дагъы да яхшы къуллукъ этмеге борчлулар, неге тюгюл олар къуллукъ этегенлер – Исагъа иман салгъан сююмлю адамлар. Адамланы сен шолай уьйретмеге ва шогъар чакъырмагъа тарыкъсан+.

Ялгъан уьйретивлер ва гьакъ герти байлыкълар

3Башгъа уьйретивню билдирип, Аллагь сюеген ёлну гёрсетеген Раббибиз Иса Месигьни гьакъ герти уьйретивю булан рази тюгюл,+
4-5хохабазлыкъ этеген адам буса – бир затны да англамайгъан адам. Шо даим эрише турмагъа, асувсуз хабарланы сёйлеп юрюмеге сюеген бузукъ гьасиретлиги булангъы бир адам. Булар бары да ругьдан бузулгъан, гьакъ гертилик не экенни билмейген инсанланы арасында гюнчюлюк, эришивлюклер, ачувлу сёйлевлер, къайдагъы яман шекликлер, даимлик тюртюшювлер тувдура. Шолай адам Аллагь сюеген ёлда юрюмеклик бай болувгъа элтеген ёл деп ойлаша++.

6Аллагь сюеген ёлда юрюмеклик булан рази болуп къалмакълыкъ буса – инсан учун бир уллу байлыкъ+. 7Биз бу дюньягъа оьзюбюз булан бир зат да алып гелмегенбиз, бу дюньядан да оьзюбюз булан бир зат да алып гетмеге болмасбыз+. 8Гиймеге опурагъыбыз ва ашамагъа ашыбыз бар буса, рази болуп къаларбыз+. 9Бай болмагъа къаст этегенлер сынавгъа ва тузакъгъа тюшер, маънасыз ва зараллы гьаваслыкълагъа берилип къалар. Шо гьаваслыкълар инсанланы языкълыкъгъа ва оьлюмге гелтирер+.

10Неге тюгюл де, акъчагъа гьасиретлик – къайсы яманлыкъны да тамуру. Бир тайпалар оьзлени шогъар бакъгъан якъдагъы къастында имандан тайышды ва оьзлер оьзлеге къагьрулу къайгъы гелтирди+.

Павелни Тимофейге берген ахырынчы насигьатлары

11Сен, Тимофей, Аллагьны къулусан, шо саялы булай затлардан къачмагъа тарыкъсан. Муъминликге, Аллагь сюеген ёлгъа, имангъа, сюювге, сабурлукъгъа, адамлар булангъы аралыкъда йымышакълыкъгъа етишмеге къаст эт+.

12Даимлик яшавгъа етишмеге, иманны ёлунда тийишли кюйде юрюмеге къаст эт. Кёп шагьатлар бар ерде сен Исагъа мюкюр болгъан заманда, сен бу яшавгъа чакъырылгъан эдинг+.

13Гьар затгъа яшав береген Аллагьны алдында ва Понтий Пилат бар ерде гьеч бир тартынывсуз шагьатлыкъ этген Иса Месигьни алдында мен сагъа ташдырып айтаман:+

14Раббибиз Иса Месигь къайтып гележек гюнге ерли сагъа берилген бары да буйрукъланы инамлы кюйде ва гьеч багьанасыз кют.

15Макътавлу, биргине бир Гьаким, пачаланы да Пачасы, раббилени де Раббиси болгъан Аллагь шо гюнню алданокъ белгиледи+.

16Оьлмесликге янгыз О ес болгъан. Бирев де Ону гёрмеген ва гёрмеге де болмай. О бирев де ювукълашып болмайгъан нюрде яшап тура. Гьюрмет ва къудрат гьар даим де Онуки болсун! Амин.

17Бу дюньядагъы байлагъа бувар: оьктем болмасынлар ва инамлы тюгюл байлыгъына аркъа таямай, леззет алмакъ учун бизин бары да тарыкъ затлар булан аявсуздан таъмин этеген Аллагьгъа аркъа таясынлар+.

18Оланы яхшылыкълар этмеге, яхшы ишлери булан бай болмагъа, чомарт болмагъа ва малындан пай чыгъарма гьазир болмагъа уьйрет+.

19Шоллукъда, герти яшав алмакъ учун, олар гележегине кюрчю болажакъ хазналар топласынлар.

20Тимофей, бары да сагъа инанылып берилген затны сакълап тур. Аллагьсыз бош лакъырлардан ва инсанлар янгылыш болуп «илму» деп айтагъан затгъа байлавлу эришивлюклерден баш къачыр+. 21Шо «илмугъа» ес болгъанбыз деп айта туруп, бир тайпалар энни иманны ёлундан тайышды.

Аллагьны рагьмусу сизин булан болсун+.

* 5:22 Къолларын салмакъ – Исагъа иман салгъанланы жыйынында юрюлеген адат. Шо адатгъа гёре, жыйында лайыкълы болгъан адамгъа хас дин къуллукъ юрютмеклик тапшурулагъанда, шо жыйынны ёлбашчылары ону уьстюне къолларын сала.

+ 1:1 Кол 1:27

+ 1:2 Элч 16:1, Фил 2:22, 2 Тим 1:2, 2 Югь 1:3

+ 1:4 1 Тим 4:7, 2 Тим 4:4, Тит 1:14, Тит 3:9
+ 1:5 Рум 12:9, 2 Тим 2:22
+ 1:6 1 Тим 6:21, Тит 1:10
+ 1:8 Рум 7:16
+ 1:9 Гал 5:23
+ 1:11 Тит 1:3
+ 1:12 Элч 9:22, Фил 4:13
+ 1:13 Элч 8:3, Элч 3:17
+ 1:14 Рум 5:20

+ 1:15 1 Тим 3:1, 1 Тим 4:9, 2 Тим 2:11, Тит 3:8, Мат 9:13, Мк 2:17

+ 1:18 1 Тим 4:14, 2 Кор 10:4, 2 Тим 2:2-4
+ 1:20 2 Тим 2:17, 2 Тим 4:14, 1 Кор 5:5
+ 2:3 1 Тим 5:4
+ 2:4 2 Пет 3:9, Тит 1:2, Тит 2:11
+ 2:5 Гал 3:20
+ 2:6 Мат 20:28, Тит 1:3

+ 2:7 Элч 9:15, Рум 1:5, Гал 1:15-16, Эф 3:7-8, 2 Тим 1:11, Рум 9:1, 2 Кор 11:10

+ 2:9 1 Пет 3:3-4
+ 2:11 Тит 2:5
+ 2:12 1 Кор 14:34
+ 2:13 Яр 2:7, Яр 2:22
+ 2:14 Яр 3:6, Яр 3:13, 2 Кор 11:13
+ 3:1 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Тит 3:8
+ 3:2 Тит 1:6-9
+ 3:3 Тит 3:2, Мат 6:19, 1 Тим 6:9, Ягь 13:5
+ 3:7 2 Тим 2:26
+ 3:8 Элч 6:3, 1 Пет 5:2, Тит 1:7
+ 3:11 Тит 2:3

+ 3:16 Югь 1:14, 1 Югь 4:2, 2 Югь 1:7, Ягь 2:14, Мк 16:19, Лкъ 24:51, Элч 1:9

+ 4:1 1 Югь 2:18, 2 Тим 3:1, 1 Югь 4:6, Якъ 3:15, 2 Пет 2:1, Вагь 2:24

+ 4:3 Рум 14:2, Кол 2:16, Кол 2:21

+ 4:4 Яр 1:31, Мк 7:15-16, Элч 10:15, Тит 1:15

+ 4:5 Яр 1:25
+ 4:7 1 Тим 1:4, 2 Тим 2:16
+ 4:9 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Тит 3:8
+ 4:10 Фил 1:30, Кол 1:29

+ 4:12 Тит 2:15, 1 Пет 5:3, Фил 3:17, 2 Сал 3:9, Тит 2:7

+ 4:14 1 Тим 1:18, Элч 6:6, 1 Тим 5:22, 2 Тим 1:6

+ 5:1 Тит 2:6
+ 5:4 1 Тим 2:3
+ 5:6 Вагь 3:1
+ 5:10 Югь 13:14, Элч 9:36
+ 5:13 2 Сал 3:11
+ 5:14 1 Кор 7:9, Тит 2:8
+ 5:17 Рум 12:8, 1 Сал 5:12
+ 5:18 Такр 25:4, 1 Кор 9:9, Лкъ 10:7
+ 5:19 Такр 19:15

+ 5:20 Такр 13:11, Гал 2:14, 2 Тим 4:2, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 5:22 Элч 6:6, 1 Тим 4:14, 2 Тим 1:6, 2 Пет 3:14, 1 Югь 5:18, 2 Югь 1:10, 1 Тим 5:22

+ 5:23 Айт 20:1, Айт 23:20, Айт 31:4, Эф 5:18
+ 6:1 1 Пет 2:18, Эф 6:5, Кол 3:22, Тит 2:9
+ 6:2 Филим 1:16
+ 6:3 Рум 16:17
+ 6:4 2 Тим 2:14, 2 Тим 2:23, Тит 3:9
+ 6:5 2 Пет 2:3, Тит 1:11
+ 6:6 Фил 4:11
+ 6:7 Аюб 1:21, Заб 48:18,
+ 6:8 Айт 30:8

+ 6:9 Айт 15:27, Айт 23:4, Мат 6:19, Лкъ 12:15, Ягь 13:5

+ 6:10 Чыгъ 23:8, Такр 16:19
+ 6:11 Такр 33:1, 3 Пач 17:21, 2 Тим 3:17
+ 6:12 2 Тим 4:7, Ягьуда 1:3
+ 6:13 Лкъ 3:1, Лкъ 23:1, Элч 3:13

+ 6:15 Такр 10:17, Вагь 17:14, Вагь 19:16, Чыгъ 33:20, Югь 1:18

+ 6:17 Айт 23:5, Айт 27:24
+ 6:18 Лкъ 12:21, Рум 12:13, Эф 4:28
+ 6:20 2 Тим 1:12, 2 Тим 2:16
+ 6:21 1 Тим 1:6

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: 1 Тимофейге

- Баш Сёз

- 1 Тимофейге

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар